भीतीवर विजय: फायटर पायलट्सचे 'पॅनिक' रोखण्याचे गुपित

 १. फायटर पायलट्स अत्यंत तणावाखाली काम करण्याचे प्रशिक्षण घेतात. ताशी १,२०० मैल वेगाने विमान उडवताना घाबरणे (Panic) म्हणजे मृत्यूला आमंत्रण देणे होय. त्यांना काही सेकंदात भीतीवर नियंत्रण मिळवण्याचे शिक्षण दिले जाते. ही पद्धत जमिनीवरही तितकीच प्रभावी ठरते - मग तो पॅनिक अटॅक असो, तीव्र चिंता असो किंवा भीतीची लाट.

२. या तंत्राला “टॅक्टिकल ब्रीदिंग” (Tactical Breathing) किंवा “बॉक्स ब्रीदिंग” (Box Breathing) म्हणतात: ४ सेकंद श्वास आत घेणे - ४ सेकंद रोखून धरणे - ४ सेकंद श्वास बाहेर सोडणे - ४ सेकंद थांबणे. पण एवढ्यावरच हे संपत नाही. श्वास घेताना केली जाणारी शारीरिक कृती हा याचा सर्वात महत्त्वाचा भाग आहे.

३. पायलट एक खास गोष्ट शिकतात: श्वास घेताना - कोणतीही गोष्ट घट्ट दाबा (Squeeze). मग ती विमानाची कंट्रोल स्टिक असो, खुर्चीचा हात असो किंवा स्वतःचे गुडघे. श्वास रोखून धरताना - ती पकड तशीच घट्ट ठेवा. श्वास सोडताना - पकड हळूहळू सैल करा. आणि श्वास सोडल्यानंतरच्या विरामात - शरीर पूर्णपणे शिथिल सोडा. शरीराचे हे ताणणे आणि सोडणे (Tension-Release) तुमच्या मज्जासंस्थेला पुन्हा पूर्ववत (Reboot) करते.

४. हे अवघ्या ५ सेकंदात का काम करते? कारण 'पॅनिक' म्हणजे नियंत्रणाबाहेर जाणे. जेव्हा तुम्ही जाणीवपूर्वक एखादी गोष्ट करता - जसे की घट्ट पकडणे किंवा मोजून श्वास घेणे - तेव्हा तुम्ही नियंत्रण परत मिळवता. मेंदूला संकेत मिळतो की: मालक (Owner) आता नियंत्रणात आहे, घाबरण्याचे कारण नाही.

५. सामान्यांसाठी एक अतिरिक्त युक्ती: थंड पाणी. चेहऱ्यावर थंड पाण्याचे हबके मारा किंवा कपाळाच्या बाजूला (Temples) बर्फ लावा. यामुळे "डाइव्ह रिफ्लेक्स" (Dive Reflex) सक्रिय होतो आणि हृदयाचे ठोके आपोआप मंदावतात. ही प्रक्रिया तुम्हाला माहित असली तरीही ती काम करतेच. कारण शरीरशास्त्र (Physiology) हे भीतीवर मात करते.

फायटर पायलट्स निर्भय नसतात, ते प्रशिक्षित असतात.

counsellor अश्विनीकुमार